گردنه حیران

حیران، نام روستایی ییلاقی، زیبا، و مسافرپذیر درشهرستان آستارا واقع در استان گیلان می باشد.این روستا در فاصله 30 کیلومتری آستارا قرار دارد. حیران از سه روستای حیران سفلی، حیران وسطی و حیران علیا تشکیل شده است.منطقه حیران از توابع شهرستان آستارا در منتهی الیه غرب استان گیلان و همجوار با استان اردبیل با 2200 هکتار مساحت است که از این میزان 1200 هکتار به مستثنیات اشخاص و 1000 هکتار به منابع ملی تعلق دارد.

یکی از پر اهمیت ترین جاذبه های روستای حیران، گردنه حیران است که در راه آستارا- اردبیل قرار گرفته است و از یک طرف به کوه های سرسبز و از طرف دیگر به دره ای که رود ارس از آن می گذرد، مشرف است. وجود مه در اکثر روزهای سال باعث رویایی شدن بیش از اندازه ی این گردنه و دره ها و کوهپایه های آن شده است.

گردنه ی سرسبز حیران، چشم انداز بی نظیری از طبیعت به نمایش می گذارد که می توان گفت در ایران بی رقیب است. همانطور که گفته شد این گردنه در بیشتر وقت ها در زیر ابری از مه پنهان است، دره ها و کوهپایه های پوشیده از گل ها و گیاهان جنگلی و مرتعی و گاو هایی که در حال چرا هستند با چشم انداز زیبایی از کندو های عسل، اولین جلوه هایی است که به چشم هر رهگذری می آید و آن را فریفته خود می کند.

اولین چیزی که به هنگام عبور از گردنه حیران چشمتان را نوازش می دهد، پوشش جنگلی است که از دوسو احاطه تان می کند. کم کم سر و کله ی مراتع نیز پیدا می شود و در میان آنها کلبه هایی نیز به چشم می خورند. در این میان دام های در حال چرا یا اسب هایی که به این سو و آن سو می روند، به مناظر اضافه می شوند تا تصویری ماندگار را در ذهنتان حک کنند.

البته همه چیز به اینجا ختم نمی شود؛ همه ی این زیبایی ها در گردنه حیران، غرق در فضای مه آلود جاده می شوند و بهشتی رویایی را برایتان خلق کنند و هر لحظه بر لذت سفرتان بیفزاید. ارتفاع بلندترین نقطه ی این گردنه از سطح آبهای آزاد تنها حدود 1500 متر است و ممکن است این سوال برای شما پیش بیاید که در این ارتفاع، مه از کجا آمده است؟ در واقع علت اصلی مه در گردنه حیران، رطوبت دریای خزر است و این امر ارتباط خاصی با ارتفاع این گردنه ندارد.

یکی از ویژگی های این گردنه این است که در یک نقطه ی مرزی قرار دارد و با قرار گرفتن در آن در یک سوی جاده، جنگلی انبوه و متعلق به پارک ملی هیرکان را خواهید دید که در کشور آذربایجان قرار دارد. پارک ملی هیرکان با وسعتی برابر 40٬358 هکتار در نهم فوریه سال 2004 میلادی توسط ریاست جمهوری آذربایجان گشایش یافت تا به عنوان یک منبع غنی از گیاهان و جانوران مورد توجه قرار گیرد. به سبب داشتن ویژگی هایی خاص، پیشنهاد ثبت جهانی این پارک ملی نیز مطرح شده است و شاید در آینده شاهد قرار گیری آن در فهرست میراث جهانی یونسکو باشیم.

جواهردشت

جواهردشت از روستاهای ییلاقی شهرستان رودسر است که در مرز شرقی استان گیلان واقع شده. این ییلاق بهشتی از توابع چابکسر است. ساکنین آن از اهالی پایین‌دست همین منطقه یعنی سیاهکلرود، قاسم‌آباد علیا و سفلا، گاو‌ماست و روستاهای دیگرند.

جواهردشت یا به گیلکی جوَردشت در ارتفاع ۲۰۰۰ متری از سطح دریا واقع شده و مساحتی ۱۰۰ هکتاری دارد. اقیلم جواهردشت کوهستانی و مرطوب است. با توجه به تغییر ارتفاع حدود ۲۰۰۰ متری از جلگه گیلان تا ییلاق جواهردشت؛ اختلاف دما محسوس و هوای آن در گرمترین روز‌های سال هم خنک و دلپذیر است.

قبلا دامداران از اوایل بهار به ییلاق می‌آمدند و اوایل فصل سرما منطقه را ترک می‌کردند؛ اما حالا در وقت معینی دام‌ها را به چرا در ارتفاعات می‌برند و سپس بازمی‌گردانند. این امر خود کمک زیادی به بهبود وضع جنگل، مرتع و دشت کرده است.

این ییلاق زمستان‌های سردی دارد. از اواسط پاییز تا اوسط فروردین منطقه برف‌گیر و در این زمان از سال تقریبا خالی از سکنه است.

جواهردشت منطقه‌ای‌ حفاظت شده است. این منطقه که وسعت زیادی دارد، سرولات و جواهردشت را دربر می‌گیرد؛ منطقه‌ای‌ کوهستانی با رودخانه‌های فراوان و اقلیم مرطوب-معتدل و بیشتر مرطوب-سرد. نقاط مختلف این منطقه از نظر ارتفاع متفاوت است و از ارتفاع ۵۰۰ تا ۲۵۰۰ متر را شامل می‌شود. به همین علت مجموعه‌‌ای کامل از انواع جنگل‌های هیرکانی به همراه حیات وحش منحصر به فرد دارد.درختان بلوط و خُرمَندی پوشش گیاهی غالب جواهردشت محسوب می شوند.

در مورد قدمت جواهردشت برخی می‌گویند که بیش از ۴۰۰ سال است. اما شواهدی از این گفته قابل رویت نیست. در کتاب‌های تاریخی منطقه هم اسمی از اینجا به میان نیامده است. به هر حال با توجه به قبرستان و اسلوب معماری نمی‌توان قدمتی بیشتر از ۳۰۰ سال برایش متصور شد. به نظر می‌رسد که این هوای پاک، زمین مرغوب و مراتع سرسبز است که مردم را برای سکونت موقت به این آبادی کشانده است.

در ییلاق  جواهردشت همچنان زندگی سنتی در جریان است. قبلا برق جواهردشت از موتور­ برق تامین می‌شد اما به تازگی برق شهری به منطقه رسیده و اهالی آب لوله‌کشی خود را از چشمه‌های اطراف تامین می­‌کنند.

از سیاهکلرود تا جواهردشت طبعیت؛ مناظر متنوعی در اختیارتان می‌گذارد. ابتدای راه با عبور از میانه جنگل آغاز می‌شود و رودخانه‌ سجیدان شما را همراهی ‌می‌کند. تپه‌ها و دره‌ها مناظر دل‌انگیزی به وجود آورده‌اند. ارتفاع مسیر داپم در حال تغییر است.

پس از گذر از جنگل مراتع شروع می‌شود. در سبزه‌زارهای جواهردشت گاوها و گوسفندان و اسب‌ها را در حال چرا می‌بینید. این پهنه‌های وسیع را ناصره دشت و لووه سر می‌نامند. پوشش گیاهی غالب اینجا گیاه میش‌گوش است که گل آن مصارف دارویی دارد.

گل گاوزبان و گل‌های رنگارنگ دیگر نیز دشت‌ها را رنگین کرده‌اند. اهالی زمین‌های مناسب کشت را معمولا زیر کشت سیب زمینی می‌برند. حصار‌کشی این زمین‌ها جلوه زیبایی به جواهردشت داده است. حصارهایی از چوب، سیم خاردار و دیوار‌های سنگی که حد و مرز همسایگی را مشخص می‌کند و مانعی برای ورود گله‌ها ست.

 

آبشار لاتون

آبشار لاتون که یکی از مرتفع ترین آبشارهای ایران بشمار می رود، واقع در استان گیلان (۱۵ کیلومتری جنوب آستارا)، شهر لوندویل روستای کوته کومه می باشد. آبشار لاتون سرچشمه گرفته از دامنه‌های شرقی کوه اسپیناس است و به رودخانه ی لوندویل منتهی می گردد.

آبشار لاتون که یکی از جاذبه های طبیعی منحصر به فرد استان گیلان بشمار می رود، دارای ۱۷ کیلومتر طول می باشد. این آبشار از کوه اسپیناس سرچشمه می گیرد و به رودخانه ی لوندویل سرازیر می‌شود. مسیر جریان حرکت آب آبشار لاتون به سمت کوته کومه و لوندویل است و نهایتاً وارد دریای خزر می‌شود.

مسیر صعود به آبشار، از طریق عبور از تپه‌های جنگلی و بسیار زیبا فراهم است. فاصله از روستای کوته کومه تا آبشار حدود ۶ کیلومتر می باشد، که مدت زمان طی کردن این مسافت سه ساعت و نیم به طول می انجامد. در طی این مسیر رفته رفته ارتفاع تا ۷۵۰ متر افزایش می یابد.

در طول مسیر رسیدن به آبشار زیبای لاتون چشمه‌های متعددی قابل روئیت هستند. چشمه های موجود در مسیر صعود به آبشار لاتون، دارای آبی گوارا و قابل نوشیدن هستند. انتهای مسیر آبشار دارای پرتگاه‌هایی خطرناک و مرگبار است. آبشار لاتون از مسافت ۵۰۰ متری نمایان می باشد.

روستای قدیمی آسیو شوان در مسیر صعود به آبشار لاتون است، که می توان گفت تقریباً خالی از سکنه‌ می باشد. معنای آسیو به به زبان تالشی آسیاب و شوان به معنای کنار رودخانه می‌باشد.

یکی از زیباترین جنگل‌های انبوه بکر استان گیلان در نزدیکی این آبشار قرار دارد. این جنگل دارای انبوهی از درختان آلو، بِه، گلابی، گردو، فندق و سیب وحشی می باشد. این جنگل ۹ ماه از سال سرسبز است.تنوع جانوری اطراف آبشار از قبیل گرگ، گراز، خرس های کم یاب، جوجه تیغی و اسب می باشند. آبشار در تمامی فصول سال پر آب می باشد.

درفک

قله درفک بی‌شک از زیباترین کوهستان‌های ایران و از زیستگاه‌های گیاهی و حیوانی مهم کشور است. قله درفک بام استان گیلان و آتشفشان خاموشی است که بین دو شهرستان رودبار و سیاهکل بر بالای منطقه دیلمان، عمارلو و خرگام قرار دارد.ارتفاع قله درفک ۲۷۰۰ متر است و از سمت جنوب به کوه‌های منجیل متصل و از مشرق و جنوب شرقی تا کوه‌های پیشکوه و رشته کوه‌های عظیم تخت سلیمان ادامه دارد و تا دره سه هزار تنکابن ادامه می‌یابد.

یک غار یخی به طول ۱۰۰ متر هم در این منطقه وجود دارد که آب شرب مردم منطقه را هم تأمین می‌کند. این غار روی قله قرار دارد و عشایر در داخل کاسه قله با سنگ خانه ساخته‌اند و از داخل این غار که بر اثر جمع شدن برف در زمستان تبدیل به یخچال می‌شود یخ بیرون می‌آورند و برای سیراب کردن احشام خود از آن استفاده می‌کنند.البته اهالی می‌گویند این غار در تمام سال برف را در خود نگه می‌دارد و به همین دلیل منبع تأمین آب چوپانان منطقه است. دهانه این غار بسیار تنگ است و وارد شدن به آن بدون تجهیزات یخ‌نوردی ممکن نیست.

درفک ترکیبی از  دو واژه ی “دال” و “فک” و در زبان تاتی ( که مردم منطقه در گذشته بدان سخن می گفتند ) به معنای آشیانه عقاب است. این زبان باستانی در حال حاضر بیش از همه به زبان های تالشی، گیلکی، کردی و بلوچی شبیه است. هرچند روایات در مورد این زبان تفاوتهایی با هم دارند، اما ریشه اصلی این زبان را می توان زبان مادی دانست که آرام آرام با تاثیر گرفتن از زبان اوستایی، فارسی باستان، پهلوی اشکانی و … تغییرات زیادی در آن اتفاق افتاده است.

نام قله ی درفک دارای روایت مختلفی است. روایتی از دال فک (دلفک) آمده است که در زبان تاتی (دال) نام پرنده ایست از خانواده ی عقاب و فک به معنای آشیانه می باشد؛ بنابراین دالفک یعنی آشیانه ی عقاب؛ اما روایات دیگری نیز وجود دارد مبنی بر این که درفک از قوم دربیک آمده که تیره ای از ساکنان حوالی دریای خزر بوده اند. در این جنگل بکر شما ممکن است با حیواناتی نظیر خرگوش، خرس، گوزن، شغال، گرگ، روباه و پلنگ روبه رو شوید؛ پس تا می توانید مراقب باشید که گرفتار حیات وحش این جنگل نشوید.این منطقه همچنین، به نام های سرزمین مه و خورشید و مسیر عبور فرشتگان نیز مشهور است.

 

ییلاق اولسبلنگاه ماسال

 

 

اولسبلنگاه (اولسبلانگاه) روستایی ییلاقی از توابع ماسال درغرب گیلان است. این روستا از ییلاقات میان‌کوهیست. بیشتر ساکنین این ییلاق از اهالی ماسال‌اند که برای گذراندن فصل گرما به آنجا نقل مکان می‌کنند.ییلاق اولسبلنگاه ماسال در ارتفاع ۱۴۸۹ متری از سطح دریا؛ در ارتفاعات تالش واقع شده است.

اینجا ییلاقی خوش منظره با کلبه‌های چوبی و مراتعی وسیع است. خوشبختانه امکان تغییر محیط اولسبلنگاه توسط منابع طبیعی محدود شده و ساخت و ساز با مصالحی غیر از چوب مجاز نیست. این کار موجب شده تا طبیعت و فضای بکر ییلاق حفظ شود. بنابراین ییلاق قابلیت بوم‌گردی نیز دارد.برای بکر ماندن، اولسبلنگاه مجهز به شبکه‌ برق‌رسانی نیست و برق مورد نیاز از موتور برق و گاهی پنل‌های خورشیدی تامین می‌شود. همچنین این ناحیه آب لوله کشی هم دارد که از چشمه‌های همان حوالی تامین می‌شود.

اولسبلنگاه نامی تالشی ست و از دو بخش اولَس و بِلَنگاه تشکیل شده. اولس به معنی درخت مَمرَز و بِلَنگاه به معنی جای بلند است. اولسبلنگاه یعنی جایگاه رویش درخت ممرز.ممرز یا همان اولس در مناطقی از شمال به  شَرَم معروف است. این درخت بین ۱۵ تا ۲۵ متر رشد می‌کند و در جنگل‌های هیرکانی به فراوانی دیده می‌شود. ممرز بومی جنگل‌های اروپایی نیز هست. این درخت تنها در ارتفاعات بالای ۶۰۰ متر با درختان راش و بلوط دیده می‌شود. ممرز از درختان خزان کننده است. یعنی برگهایش در پاییز زرد شده و در نیمه دوم زمستان می‌ریزد.

در ییلاق اولسبلنگاه تجربه‌های بوم‌گردی و طبیعت‌گردی را همزمان با کیفیتی بالا دارید.آب مصرفی اولسبلنگاه از چشمه‌های خود روستا گرفته شده و در تانکر‌ها ذخیره می‌شود.در مورد امکانات گرمایشی نیز محدود به هیزم و کپسول‌های گاز هستید.موتور برق‌ها از نیمه شب به بعد خاموش می‌شوند و روستا به بکر‌ترین حالت ممکن می‌رسد.

ارتفاعات آلاله در بالای اولسبلنگاه قرار دارد و پیاده می‌توانید از میان کلبه‌ها عبور کرده به آن سمت بروید. در بین راه گله‌های گاو و گوسفند را در حال چرا می‌بینید. می‌توانید این مسیر را با خودرو هم طی کنید.از آلاله به منطقه اشراف کامل دارید. حتی شهر ماسال هم در دیدرس‌تان قرار دارد. غروب آفتاب در این ارتفاع همچون طلوع آن تجربه‌ای فراموش نشدنیست.از اولسبلنگاه می‌توان دریا را هم دید؛ البته اگر مه دورتان را نگرفته یا فرشی از ابر دیدتان را محدود نکرده باشد. معمولا ابر‌ها صبح‌های زود جلوه‌گری می‌کنند.

گیاهان و گل‌ها، مراتع و درختان؛ ییلاقی بی‌مثال را پدید آورده‌اند. آلو جنگلی و فندق از درختان میوه‌دار این ییلاق‌اند. چه بهتر که فصل میوه‌دهی این درختان به این منطقه سفر کنید. آلو‌ها اواسط اردیبهشت و خرداد می‌رسند و فندق‌ها اوایل شهریور تا مهر.اینجا همچنین سرزمین اسب‌هاست. اسب‌های اهلی و از آن دیدنی‌تر اسب‌های وحشی که در دشت‌ها می‌دوند و می‌چرند.

حتی مسیر از ماسال تا اولسبلنگاه هم دیدنیست. جاده‌ ماسال به گیلَوان که به سمت این ییلاق می‌رود، مسیری کوهستانی و پر پیچ و خم است که از دل جنگل عبور می‌کند. درختان در دو طرف مسیر انبوه و درهم‌ تنیده‌اند. مسیری سبز که شما را غرق در خود می‌کند و گذر زمان را از یادتان می‌برد.در نیمی از مسیر ماسال به اولسبلنگاه، رودخانه خالکایی همراهیتان می‌کند.خالکایی از قله شاه معلم به ارتفاع ۳۱۵۰ متری در بالا دست اولسبلنگاه سرچشمه می‌گیرد و پس از طی ۴۰ کیلومتر از ماسال می‌گذرد و در نهایت به تالاب انزلی می‌ریزد.

تالاب انزلی

 تالاب انزلی در جنوب غربی شهرستان بندر انزلی و در فاصله حدود ۴۰ کیلومتری از مرکز استان گیلان جای گرفته است. این تالاب از جنوب به صومعه سرا، از شرق به پیر بازار، از شمال به شهرستان انزلی و از غرب به کپورچال و آب کنار انزلی محدود است

تالاب انزلی یکی از زیباترین و مهم ترین تالاب های کشور است. به عقیده اکثر کارشناسان محیط زیست کشور، این تالاب بین المللی نه تنها در ایران، بلکه در جهان نمونه است و از تنوع زیستی زیادی برخوردار است. این تالاب یکی از تالاب های آب شیرین کشور است که مناظر منحصر به فردی را می توان در آن مشاهده کرد.  همین مناظر شگفت انگیز و البته تنوع زیستی این تالاب، این مکان را به عنوان یکی از پر طرفدارترین مقاصد طبیعت گردی برای طبیعت گردان و گردشگران معرفی کرده است.

در جای جای این تالاب، نیلوفرهای آبی بسیار زیبایی مشاهده می شوند که با حرکت موج دار آب، به رقص در می آیند. در گوشه و کنار تالاب انزلی نیزار ها و لاله های دریایی، منظره ای چشم نواز را خلق می کنند.

وسعت تالاب انزلی، بسته به فصل و شرایط آب و هوایی متفاوت است. در طول فصول پر بارش وسعت این تالاب زیبا به حدود ۱۲۰ کیلومتر مربع و در فصول کم باران به حدود ۸۰ کیلومتر مربع می رسد.  عمق آب تالاب نیز به همین عوامل بستگی دارد و در فصول پر بارش به حداکثر ۵٫۲ متر می رسد.

این تالاب که از تالاب های ساحلی (Coastal Wetland) به حساب می آید دارای ۱۱ رود اصلی است که پس از آبیاری مزارع بسیاری، به داخل آن می ریزند. حدود ۳۰ رود فرعی و کوچکتر دیگر هم وظیفه آب رسانی به تالاب را به خوبی ایفا می کنند. در واقع این رودخانه ها وارد تالاب انزلی که حکم یک تصفیه خانه را ایفا می کند، شده و بعد از آن به وسیله یک کانال کشتیرانی به دریای خزر می ریزند.

لاله های دریایی، نیلوفر های آبی و نیزارهای وسیع اطراف این تالاب، مناظر شگفت انگیزی را خلق می کنند که چشمان هر بیننده ای را مات و مبهوت خود خواهند کرد. فصل رویش این گیاهان تابستان است. از اواخر خرداد ماه هر سال لاله های دریایی این تالاب سر از آب بیرون آورده و بر روی آب شناور می شوند. قایق سواری در میان این گیاهان زیبا، لذت زیادی را برایتان به ارمغان خواهد آورد.

تالاب انزلی، محل سکونت و تخم ریزی گونه های بسیاری از آبزیان است. گونه های بسیار زیادی از پرندگان نادر بومی و مهاجر نیز این مکان را برای سکونت یا استراحت موقت خود انتخاب می کنند. در این تالاب بیش از ۱۰۰ گونه پرنده و ۵۰ گونه ماهی وجود دارند. بنابراین، این منطقه بهشتیست برای علاقه مندان به پرنده نگری و شناخت پرندگان و آبزیان مختلف. از جمله پرندگانی که می توان در این منطقه مشاهده کرد، می توان حواصیل، انواع اردک، کشیم سیاه گردن، غاز پا کوتاه، قو، عروس غاز، یلوه کوچک و … را نام برد.

در تالاب انزلی، چند منطقه حفاظت شده و پناهگاه حیات وحش هم وجود دارند که مامن زندگی گونه های نادری از پرندگان و ماهی های مختلف اند. پناهگاه حیات وحش سلکه، پناهگاه حیات وحش سرخانکل و منطقه حفاظت شده سیاه کشیم از این جمله اند.

سوباتان

ییلاق سوباتان (سووتون) یکی از زیباترین مناطق ییلاقی کشور است که در 22 کیلومتری ضلع غربی شهر لیسار از توابع شهرستان تالش در استان سرسبز گیلان و  36 کیلومتری شمال غرب شهر تالش (هشتپر) و 21 کیلومتری جنوب شرقی دریاچه نئور واقع شده است که از شرق به جنگلهای انبوه تالش (لیسار) ، از غرب به ییلاقات اردبیل و دریاچه زیبای نئور ، از شمال به رود خانه خروشان لیسار و ییلاقات خطبه سرا و از جنوب به مناطق ییلاقی آسبومار جوکندان متصل است .

این شهرک زیبای ییلاقی محل سکونت صدها خانوار لیساری است که در فصول بهار و تابستان و بخشی از پائیز ، در آن مسکن می گزینند. این محل از چشمه های پر آب و بسیار خنک و هوای عالی برخوردار بوده و دارای زمینهای سرسبز پوشیده از چمن است . در داخل و اطراف سوباتان گورستان های متعددی از هزاران سال پیش تا کنون وجود دارد که نشان از تاریخ و تمدن کهن این سرزمین دارد . کشف دو گور کلان سنگی در قوری دره و محله نومندانیها این ادعا را اثبات می کند .این شهرک زیبای ییلاقی محل سکونت صدها خانوار لیساری است که در فصول بهار و تابستان و بخشی از پائیز ، در آن مسکن می گزینند. این محل از چشمه های پر آب و بسیار خنک و هوای عالی برخوردار بوده و دارای زمینهای سرسبز پوشیده از چمن است . در داخل و اطراف سوباتان گورستان های متعددی از هزاران سال پیش تا کنون وجود دارد که نشان از تاریخ و تمدن کهن این سرزمین دارد . کشف دو گور کلان سنگی در قوری دره و محله نومندانیها این ادعا را اثبات می کند .

در مرکز سوباتان حفره هایی وجود دارد که سیلابهای اطراف را در خود فرو می برد و شاید به همین دلیل سوباتان به این نام شهرت پیدا کرده است . نظریه دیگر معتقد است سو در زبان تالشی بمعنی گلپر و اتون بمعنی محل هموار و صافی که اطرافش بلند و برجسته است ، بنابراین به دلیل رویش فراوان گلپر در این منطقه تالشها نام این ییلاق زیبا راسواتون یا  سووتون گذاشته اند .

در حالی که دمای شهرهای مختلف گیلان ، مرطوب ترین استان کشور بندرت به کمتر از یک درجه بالای صفر می رسد ، در ارتفاعات سوباتان(سووتون) که 1900 تا 2500 متر از سطح دریا ارتفاع دارند ، تابستان هم لکه هایی از برف دیده می شود و به همین دلیل اواخر پاییز ساکنین آن که اکثراً دامدار هستند به جنگل های دامنه البرز و سواحل خزر (لیسار)کوچ کرده و فقط 3 خانوار در روستای ییلاقی هونیش باقی می ماند . ساری داش (سنگ زرد) ، آلچالق (پارک طبیعی درختان آلوچه وحشی) ، هاچا داش (جایی که نوک کوه بصورت دوشاخه در آمده) ، چمنزار وسیع بیده پشت ، غار طبیعی گنجخانه ، بازارچه سنتی ، موزه مردم شناسی عشایری ، چشمه باتمان بولاق بین سوباتان(سووتون) و آسبومار و ییلاقات بالادستی ساری بولاق و چم چمی و باغداگول (محل اقامت ایل شاهسون اردبیل) و دریاچه زیبای نئور از نقاط جالب و دیدنی این منطقه می باشد .

این منطقه ییلاقی فاقد برق و گاز بوده و علیرغم تغییرات بافت سنتی در مرکز سووتون(سوباتان) ، هنوز صدها خانوار دامدار و عشایر بصورت سنتی و با حفظ فرهنگ بومی در سیاه چادرها (پوری) و خانه های کاهگلی و کلبه های چوبی در روستاهای اطراف سووتون(سوباتان) به شغل شریف دامداری مشغول هستند . ییلاق سوباتان(سووتون) به دلیل ویژگیهای خاص طبیعی مورد توجه توریستهای طبیعت گرد قرار گرفته و سالانه هزاران توریست داخلی و خارجی از این منطقه زیبا بازدید میکنند . سوباتان(سووتون) هتل و اقامتگاه رسمی ندارد و مردم خونگرم منطقه در خانه های خود از این مسافران پذیرایی می نمایند.

 

ماسوله

 

ماسوله در جنوب غربی استان گیلان و در ۶۵ کیلومتری شهر رشت قرار دارد. این روستای پلکانی ، در ضلع شرقی رشته‌کوه‌های تالش قرارگرفته است. این محل كه به سبب نوع معماری خانه‌هایش شهرتی جهانی یافته است ، درشیب كوه واقع‌شده و نمای خانه‌های پله‌ای آن در دامنه سرسبز و سر برافراشته کوه‌ها و رودخانه‌ی خروشان "ماسوله رودخان" كه از خط القعر دره می‌گذرد ، از دل‌انگیزترین و دیدنی‌ترین مناظر گیلان و ایران است.

ماسوله جدید پس از ترك مردم از كهنه ماسوله ( احتمالاً به‌واسطه شیوع طاعون در سال ۹۴۳ هـ . ق) ، توسط ساكنان آن در ۶ كیلومتری شهر متروكه احداث شد. ماسوله در ۲۶ كیلومتری جنوب غربی فومن و در ۶۵ كیلومتری جنوب غربی رشت قرار دارد. شهر امروزی ماسوله شامل مجموعه معماری سنتی کوچکی است که در ژرف طبیعت رشته‌کوه‌های سرسبز با وسعتی معادل ۱۰۰ هکتار در مختصات جغرافیایی ۴۸ درجه، ۵۹ دقیقه طول شرقی و ۳۷ درجه، ۹ دقیقه عرض شمالی قرار دارد. اختلاف ارتفاع مرتفع‌ترین و پایین‌ترین سطح روستا حدود ۱۰۰ متر است.

عده‌ای بر این اعتقادند كه در قرن سوم هـ . ق به هنگام فرار "آقاسید جمال‌الدین اشرف" از طارم ، "عون بن محمد بن علی" از همراهان مجروح وی به این منطقه آمد. وی قبل از مرگ به چوپانی گفت كه او را در همان‌جا به خاک بسپارد. بعد از خاک‌سپاری عون بن محمدبن علی در این مكان ، چوپان‌ها کم‌کم گرد مزار وی جمع شدند. رفته‌رفته خانه‌هایی ساخته شد و به‌تدریج ماسوله متولد شد.

عده‌ای دیگر ساخت شهر را بر اساس تاریخ خطی سالك « سالوك معلم » به دو تن از شاگردان سالك بهنام‌های "عین علی" و "زین علی" كه مردم را به اسلام فرامی‌خواندند نسبت می‌دهند و معتقدند مردم به آن دو گرویده و سپس قبر آن‌ها زیارتگاه اهالی شد.

در زمان فتحعلی شاه ، ماسوله تحت اختیار ارتش قرار داشت و برای توپخانه‌ی ایران گلوله می‌ساخت.

 درگذشته چهار پل چوبی بر روی رودخانه احداث‌شده بود. از این میان پل بنا علی و پل حاجی محمدحسن از اهمیت و كاربرد بیشتری برخوردار بودند.

بیشتر اهالی ماسوله ، تالش و دارای مذهب شیعه‌ی اثنی عشری هستند. وجود امامزاده‌های متعدد در كل منطقه و پاره‌ای شباهت‌های معماری با معابد مهری و مانوی نیز نشان از تأثیرپذیری تاریخی و دینی در این منطقه دارد.

خانه‌های ماسوله اغلب دارای دوطبقه است. هر خانه درمجموع از دو قسمت تشکیل‌شده است:

قسمت زمستانی ؛ قسمت زمستانی منازل را در زبان محلی "سومه" می‌نامند. سومه از اتاقی كوچك كه معمولاً در عقب خانه جای دارد و از نور چندانی برخوردار نیست ، شکل‌گرفته است. تنها نقطه‌ی نورگیر آن روزنه‌ای است به نام "لون". وسط این اتاق کوره‌ای كه از آن برای آشپزی و تهیه غذا و همچنین تأمین گرما استفاده می‌شود ، تعبیه‌شده است. در گرداگرد اتاق طاقچه‌هایی ساخته‌شده كه ظروف گوناگون چینی و مسی بر روی آن جا می‌گیرد.

قسمت تابستانی ؛ یا اتاق پیشخوان ، دارای پنجره‌های اروسی چوبی و بالارو است. این پنجره‌ها دارای گره‌های چینی هندسی است و با شیشه‌های رنگارنگ تزیین می‌شود.بعضی از خانه‌ها علاوه بر پیشخوان ، اتاقكی بر بام منزل دارند كه به زبان محلی به آن "برج" گفته می‌شود. این اتاق تنها در تابستان مورداستفاده قرار می‌گیرد. در اتاق پیشخوان طاقچه‌های جانبی دیده می‌شود. بام هر منزل در ماسوله متمایل به كوه ساخته می‌شود و قسمت پیشین منازل بر عقب آن مسلط است.

 ماسوله دارای ۴ محله اصلی به نام‌های «خانه بر» (خونَ وَر)، «مسجدبر» (مَزَ وَر)، «کِی‌سَر» شامل کَفا کِی‌سَر و بِنَ کِی‌سر و «اسد محله» (اَسَ مَل) و بازاری در چهار طبقه است که هر چهار محله به‌طور مستقل به بافت بازار شهر ارتباط بی‌واسطه دارند. در حال حاضر در ماسوله بیش از ۳۵۰ واحد مسکونی وجود دارد که درگذشته (حدود ۱۰۰ سال پیش)، این تعداد ۶۰۰ واحد بوده است. وجود بیش از ۱۲۰ واحد تجاری در محدوده‌ی بازار ماسوله، بیش از ۴ کاروان‌سرا، ۲ حمام خزینه‌دار، بیش از ۳۳ چشمه‌ی عمومی (خونی)، ۱۰ مسجد و ۵ امام‌زاده نشان از رونق و شکوفایی این شهرک دارد.

قلعه رودخان

 

در ۲۵ کیلومتری جنوب غربی فومن، در دل طبیعت محصور کننده این منطقه و میان جنگل‌ها، بزرگ‌ترین قلعه آجری ایران با شکوه تمام خودنمایی می‌کند. قلعه‌ای که تاریخ را به خود دیده و حالا پذیرایی گردشگرانی است که آمده‌اند تا تاریخ، طبیعت و شکوه را در کنار هم ببینند.  قلعه رودخان در گویش تالشی با نام «قله رخون» معروف است. دلیل نام‌گذاری آن هم به این خاطر است که در کنار رودخانه رخون واقع شده و آن را قلعه رودخانه‌ای قله رخون نام نهاده‌اند. این قلعه در قدیم با نام‌های قلعه هزارپله، حسامی، سکسار و سگسال معروف بوده است.

قلعه رودخان در زمان خود موقعیت استراتژیکی و رزمی داشته. ارتفاع قلعه از رشت ۶۸۰ متر است. در شمال قلعه رودخانه قلعه رودخان قرار گرفته که آب آن با مقداری باران دوبرابر می‌شود و عبور سربازان از این منطقه را دشوار خواهد کرد. همینطور به دلیل قرار گرفتن در جنگلی که پوشیده از درختان کهن و سر به فلک کشیده است، باعث شده تا این قلعه بسیار کم مورد حمله متجاوزان قرار بگیرد. طول دیوارهای قلعه به ۱۵۰۰ متر می‌رسد و در آن ۶۵ برج و بارو قرار گرفته است. قلعه رودخان به دو بخش ارگ و قورخانه تقسیم شده است. اگر در قسمت غربی قلعه شده و قورخانه یا همان زرادخانه در قسمت شرقی قلعه قرار دارد. بخش غربی قلعه شامل برج‌ها، شاه‌نشین و آب انبار است. در قسمت شرق شامل دروازه ورودی، زندان و حمام است.

برای آشنایی بهتر با تاریخچه قلعه رودخان، باید با تاریخ گیلان بیشتر آشنا شد. گیلان در گذشته به دو قسمت غربی و شرقی تقسیم شده بود. فومن در آن زمان مرکز گیلان غربی شناخته می‌شد. حکمرانان آن زمان برای دفاع از گیلان غربی دست به احداث یک قلعه مستحکم زدند به بعدها به قلعه رودخان معروف شد. هرچند که تا قرن دهم هجری نام از این دژ مستحکم در تاریخ برده نشده ولی باور عمومی بر این که است این قلعه تا مدت‌ها مرکز حکمرانی حکام گیلان غربی بود. برخی از کارشناسان تاریخی بر اساس برخی شواهد تاریخی دیگر، بر این باورند که این قلعه در زمان ساسانیان و همزمان با حمله اعراب به ایران بنا شد که در زمان سلجوقیان مورد مرمت و بازسازی قرار گرفت.

این قلعه در طول تاریخ خود، شاهد مبارزات مختلفی بوده است. از امیر حسام الدین دباج فومنی گرفته که به عنوان حکمران فومن شروع به مبارزه با صفویان کرد تا قیام هدایت خان، حاکم وقت فومن برعلیه کریم خان زند و پایگاهی که میرزا کوچک خان جنگلی در این قلعه برای خود درست کرد.